Thức ăn cho bà bầu bị tiểu đường thai kỳ các mẹ cần biết.

Thức ăn cho bà bầu bị tiểu đường thai kỳ các mẹ cần biết.

Trong quá trình mang thai, bà bầu có nguy cơ mắc một số bệnh, có thể nhắc tới như tiểu đường thai kỳ. Tuy răng bệnh có khả năng tự hết khi em bé chào đời nhưng nếu không có biện pháp can thiệp, bệnh ảnh hưởng xấu đến sức khỏe mẹ và em bé. Một trong những biện pháp đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả là thay đổi chế độ ăn. Bài viết này sẽ giúp các bà bầu có thêm kiến thức trong việc chọn thức ăn khi bị tiểu đường thai kỳ.

Tiểu đường thai kỳ là gì?

Tiểu đường thai kỳ hay đái tháo đường thai kỳ là tình trạng được đặc trưng bởi tăng glucose trong máu do rối loạn chuyển hóa đường. Bệnh thường gặp ở phụ nữ có thai có đường huyết tăng hoặc giảm dung nạp glucose, gặp khi có thai lần đầu, có thể phát hiện vào tháng thứ 4 của thai kỳ và thường mất đi sau sinh 6 tuần…

Tiểu đường thai kỳ là gì?
Tiểu đường thai kỳ là gì?

Do được đặc trưng bởi sự tăng lượng đường trong máu nên phương pháp chẩn đoán tiểu đường thai kỳ đơn giản và chính xác nhất là xét nghiệm đường máu. Một thai phụ được chẩn đoán mắc đái tháo đường thai kỳ khi kết quả xét nghiệm là: lớn hơn hoặc bằng 126 mg/dL (lúc đói) hoặc lớn hơn hoặc bằng 200 mg/dL (thời điểm bất kỳ) hay nghiệm pháp dung nạp dương tính.

Tại sao chế độ ăn uống lại quan trọng đối với tiểu đường thai kỳ?

Can thiệp vào chế độ ăn uống là biện pháp đơn giản và tiết kiệm nhất nhưng chúng lại đem đến hiệu quả rất tốt và đây là một trong những “liều thuốc” bắt buộc đối với các bà bầu mắc tiểu đường thai kỳ.

Chế độ ăn ảnh hưởng lớn đến tiểu đường thai kỳ.
Chế độ ăn ảnh hưởng lớn đến tiểu đường thai kỳ.

Tiểu đường thai kỳ đem lại nhiều hậu quả nếu không được kiểm soát

Khi không được kiểm soát chặt chẽ, bệnh sẽ gây ảnh hưởng xấu tới cả mẹ và thai nhi:

Ảnh hưởng xấu tới mẹ

  • Tình trạng bệnh của mẹ sẽ nặng hơn nếu mẹ có tiền sử mắc đái tháo đường trước khi mang bầu.
  • Tăng cân nhiều (>20kg), thai to, thai thường trên 4kg khi sinh, đa ối.
  • Khi mắc đái tháo đường, mẹ sẽ ăn nhiều, uống nhiều dẫn đến tiểu nhiều và do có xuất hiện đường trong nước tiểu nên tăng nguy cơ nhiễm nấm candida phụ khoa.
  • Viêm nhiễm (viêm bể thận, viêm thận,…), băng huyết sau sinh.
  • Nguy hiểm nhất là sảy thai, thai chết lưu nhiều lần.

Ảnh hưởng xấu tới em bé

  • Tăng nguy cơ bị dị dạng, dị tật thần kinh, cơ,…
  • Do thai to nên thường gặp nhiều tai nạn khi sinh như gãy xương, sang chấn sản khoa,…
  • Tăng tỷ lệ tử vọng ở tuần đầu tiên của trẻ lên 2-5 lần so với bình thường.
  • Trẻ có nguy cơ cao mắc các bệnh về đường hô hấp, tim mạch,… hay thậm chí là di truyền cả bệnh đái tháo đường từ mẹ

Bà bầu có thể chủ động kiểm soát tình trạng này bằng chế độ ăn uống

Có một chế độ ăn uống hợp lý, vừa đủ kết hợp với tập luyện thể dục phù hợp với bà bầu một cách đều đặn có thể giúp các thai phụ kiểm soát tốt đường huyết của bản thân. Giảm lượng đường đưa vào cơ thể ở mức hợp lý và tăng sử dụng đường là giải pháp tối ưu và lành mạnh nhất để cải thiện tình trạng tiểu đường thai kỳ. Nhờ đó, sức khỏe của mẹ cũng thay đổi tích cực về cả mặt thể chất lẫn tinh thật, thai nhi phát triển bình thường, khỏe mạnh.

Nguyên tắc và mục đích xây dựng chế độ ăn cho bà bầu bị tiểu đường thai kỳ

Để đạt được hiệu quả cũng như đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và bé, chế độ ăn được xây dựng cho các mẹ bầu khi mắc đái tháo đường thai kỳ cần có mục đích và tuân thủ theo đúng nguyên tắc.

Nguyên tắc xây dựng

Nguyên tắc dinh dưỡng được áp dụng cho các thai phụ bị đái tháo đường thai kỳ:

  • Hạn chế lượng đường đưa vào cơ thể để tránh vượt mức có thể chuyển hóa và nhu cầu sử dụng của cơ thể bằng việc cắt giảm vừa đủ các loại thực phẩm chứa nhiều đường, tinh bột.
  • Bổ sung thêm thực phẩm giàu đạm, ít chất béo như ức gà, cá, trứng (hoặc chỉ lòng trắng trứng với số lượng 1 quả/tuần).
Nguyên tắc xây dựng chế độ ăn cho mẹ bầu cần được chú trọng
Nguyên tắc xây dựng chế độ ăn cho mẹ bầu cần được chú trọng
  • Tăng cường bổ sung các loại rau củ quả, trái cây tươi, đặc biệt là rau xanh. Các loại rau nên được chế biến theo phương pháp luộc hoặc đồ thay vì xào có nhiều dầu mỡ và giảm hàm lượng các loại vitamin.
  • Một ngày ăn thành nhiều bữa nhỏ thay vì ăn 3 bữa chính như bình thường. Điều này giúp cung cấp vừa đủ năng lượng theo từng thời điểm trong ngày, tránh tình trạng gần bữa ăn thì thừa mà xa bữa ăn thì thiếu. Không được bỏ bữa và nên có thời gian ăn uống cố định trong ngày.

Mục đích xây dựng

Các mục tiêu hướng tới cần đạt được khi thiết lập chế độ dinh dưỡng khi mắc đái tháo đường thai kỳ cho phụ nữ:

  • Ổn định lượng đường huyết dao động ở mức bình thường, không tăng quá nhiều hoặc giảm quá sâu.
  • An toàn, hỗ trợ phòng ngừa các bệnh về tim mạch, huyết áp.
  • Giữ cho thai nhi phát triển bình thường, cân nặng ở mức hợp lý.
  • Phòng ngừa và điều trị các biến chứng của tiểu đường như biến chứng về mắt, thận, mạch máu,…
  • Cải thiện, bảo vệ sức khỏe cả mẹ và bé về mặt thể chất lẫn tinh thần.

Thức ăn cho bà bầu bị tiểu đường thai kỳ

Một chế độ dinh dưỡng hợp lý cần phải đảm bảo cả 4 nhóm chất: tinh bột, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất được cung cấp vừa đủ theo đúng nhu cầu của các nhóm đối tượng. Đối với phụ nữ khi mắc đái tháo đường thai kỳ cần có một thực đơn riêng.

Nhóm tinh bột

Các thực phẩm chứa nhiều tinh bột rất dễ gây tăng đường huyết. Tuy nhiên, tinh bột lại là nguồn cung cấp năng lượng chủ yếu có cơ thể nên nếu thiếu cơ thể sẽ không hoạt động được đặc biệt khi mẹ đang phải cung cấp năng lượng cho thai nhi.

Mẹ bầu có thể bổ sung thêm các nhóm thực phẩm có chứa tinh bột
Mẹ bầu có thể bổ sung thêm các nhóm thực phẩm có chứa tinh bột

Thứ nhất, các mẹ nên ăn vừa đủ các loại thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp, ít ảnh hưởng đến đường huyết như gạo lứt nguyên cám, bún tươi, gạo tấm, các loại đậu nguyên hạt, ngũ cốc nguyên cám, bánh mì nâu,…

Thứ hai, hạn chế tối đa các loại thực phẩm dễ gây tăng đường huyết như gạo trắng, bánh mì trắng, khoai tây, nước giải khát, nước trái cây đóng chai, kem, bánh nướng, bánh ngọt,…

Thứ ba, khi sử dụng bất kỳ sản phẩm đóng gói nào cần đọc kỹ hàm lượng tinh bột ghi trên bao bì để lựa chọn cho phù hợp với nhu cầu sử dụng.

Nhóm đạm

Đạm rất cần thiết cho sự hình thành và phát triển của thai nhi. Tuy nhiên nếu quá dư thừa, nhóm chất này cũng có thể chuyển hóa và gây tăng đường huyết thông qua các enzym trong cơ thể. Các sản phẩm giàu chất đạm có lợi cho mẹ bầu nhưng ít gây tăng đường huyết như cá, thịt nạc, các loại đậu và sản phẩm từ đậu, trứng, sữa,…

Nhóm chất béo

Một số thành phần trong cơ thể được tổng hợp từ chất béo, chất béo vẫn cần cho sự sống và phát triển. Tuy nhiên, nếu vượt quá nhu cầu sử dụng, chất béo sẽ tích tụ lại và gây ra những hậu quả nghiêm trọng phải kể đến các bệnh về tim mạch. Các hậu quả này sẽ càng nghiêm trọng hơn đối với phụ nữ mắc đái tháo đường – đối tượng đang bị rối loạn chuyển hóa.

Mẹ bầu bổ sung thêm các thực phẩm có chứa chất béo
Mẹ bầu bổ sung thêm các thực phẩm có chứa chất béo

Khi bổ sung đạm cần tránh các thực phẩm có kem theo nhiều chất béo như thịt hộp, thịt xông khói, lem phô mai, nội tạng, bơ, sốt mayonnaise, da, mỡ động vật, xúc xích,… Nên sử dụng dầu thực vật trong nấu nướng thay vì mỡ động vật, đặc biệt là dầu từ các loại hạt vì chúng còn bổ sung thêm một số thành phần thiết yếu khác. Dầu cá hồi giàu OMEGA 3,6,9 cần cho sự phát triển của não bộ.

Nhóm rau củ

Rau xanh chứa nhiều chất xơ tốt cho hệ tiêu hóa, nhiều vitamin và khoáng chất giúp chống lão hóa và ngăn ngừa ung thư. Hơn nữa ăn nhiều rau củ còn giúp giảm hấp thu tinh bột.

Việc ăn rau trước bữa ăn hạn chế tình trạng tăng đường huyết đột ngột trong và sau bữa ăn. Theo khuyến cáo của các chuyên gia nên ăn ít nhất từ 500 đến 600 gam rau xanh mỗi ngày để có một sức khỏe tốt, đặc biệt là đối với bệnh nhân mắc đái tháo đường thai kỳ.

Nhóm trái cây

Trái cây chứa nhiều vitamin và các chất chống oxy hóa nên bổ sung trái cây hàng ngày là rất cần thiết, đặc biệt là trong thời kỳ mang thai. Có một số loại trái cây khá nhiều đường dễ gây tăng đường huyết cần tránh như xoài, nhãn, vải,… Nên chọn các loại trái cây ít đường hơn và sử dựng với lượng khoảng 200 gam/ ngày như dưa gang, thanh long, bưởi, cam, quýt, bơ, dâu, kiwi xanh,… 

Mẹ bầu nên bổ sung thêm nhiều loại trái cây
Mẹ bầu nên bổ sung thêm nhiều loại trái cây

Mỗi ngày có thể ăn từ 2 đến 3 suất hoa quả, mỗi suất khoảng 50 đến 100 gam tùy thuộc vào loại trái cây đó ít hay nhiều đường. Khi sử dụng trái cây nên ăn cả xác để tận dụng nguồn chất xơ, tránh việc chỉ uống mỗi nước chứa rất nhiều đường.

Thời điểm dùng trái cây hợp lý là vào buổi trưa và chiều. Tránh sử dụng trái cây vào buổi sáng vì lúc này đường huyết tăng sinh lý, và cũng không nên ăn quá nhiều trái cây vào buổi tối vì tối ít vận động, ít sử dụng năng lượng, hơn nữa ăn nhiều vitamin vào buổi tối sẽ gây mất ngủ.

Nhóm sữa và các sản phẩm từ sữa

Nhóm thực phẩm này cung cấp nhiều nhóm chất khác nhau như đạm, chất béo, các khoáng (canxi,…), vi chất,… bổ sung rất nhiều năng lượng. Nếu không sử dụng hết nguồn năng lượng này, phần thừa sẽ chuyển hóa gây béo phì, tăng đường huyết.

Sử dụng các sản phẩm từ sữa đã được tách chất béo hoặc hàm lượng chất béo thấp, không đường như sữa chua không đường, phô mai,… là sự lựa chọn an toàn. Cần sử dụng các loại sữa chuyên biệt cho bệnh nhân đái tháo đường với chỉ số đường huyết thấp đối với bệnh nhân mắc tiểu đường thai kỳ có biểu hiện ăn uống kém, suy dinh dưỡng, ít lên cân.

Một số thực đơn cụ thể các bà bầu có thể tham khảo

Dưới đây là một số thực đơn chi tiết mà các bà bầu mắc tiểu đường thai kỳ có thể tham khảo và áp dụng để xây dựng cho riêng mình. Lưu ý, do tình trạng sức khỏe cũng như giai đoạn mang thai khác nhau nên cần cẩn trọng khi áp dụng sao cho phù hợp với bản thân.

Thực đơn 1 (2200 kcal/ người/ ngày)

  • 7 giờ: ½ tô bún/ bánh canh/ nui/ hủ tiếu + 1 đĩa rau (200g) + 1 hũ sữa chua không đường (100mL)
  • 9 giờ 30: 1 ly sữa đậu nành không đường (200mL) + 1 quả trứng luộc/ 1 miếng phô mai
  • 11 giờ 30: 1 đĩa rau luộc (200g) + 1 chén canh + 1 lưng bát cơm (gạo lứt nguyên cám) + 100 gam thịt/cá/tôm chế biến với 1,5 thìa cà phê dầu hạt (7,5g) + ½  trái bơ cắt miếng (100g) + 1 hũ sữa chua không đường (100mL)
  • 15 giờ 30: 1 ly sữa (200mL): ít béo, giàu canxi, không đường + 1 phần phở cuốn Việt Nam có thịt, tôm, rau
  • 17 giờ 30: 1 đĩa rau luộc (200g) + 1 chén canh + 1 lưng bát cơm (gạo lứt nguyên cám) + 100 gam thịt/cá/tôm chế biến với 1,5 thìa cà phê dầu hạt (7,5g) + 1 trái táo nguyên vỏ (100g) + 1 hũ sữa chua không đường (100mL)
  • 21 giờ: 1 ly sữa (200mL): ít béo, giàu canxi, không đường

Thực đơn 2 (2400 kcal/ người/ ngày)

  • Sáng: Phở bò bánh phở (200g) + thịt bò 150g + rau thơm các loại 50g
  • Trưa

Cơm 2 bát nhỏ

Cá rô kho cá rô đồng (150g) + dầu thực vật (5g)

Rau muống xào rau muống (150g) + tỏi (5g) + dầu thực vật (10g)

Canh đu đủ đu đủ (130g) + thịt nạc heo (30g)

Mận 4 trái (200g)

  • Xế chiều: Sữa tươi không đường 200mL
  • Tối

Cơm 2 bát nhỏ

Đậu hũ nhồi thịt đậu hũ trắng (100g) + thịt nạc (40g) + dầu ăn (5g)

Rau lang luộc rau lang 150g

Canh bí xanh bí xanh (120g) + thịt nạc (30g)

Bưởi 4 múi (150g)

Tóm lại, tiểu đường thai kỳ có thể tự hết sau khi hạ sinh. Tuy nhiên, trong suốt thời gian mang thai, cần can thiệp để kiểm soát tình trạng bệnh, tránh ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của mẹ và thai nhi. Một trong những biện pháp quan trọng đó là xây dựng chế độ ăn uống hợp lý.

Mong rằng, qua bài viết này, các bà bầu bị tiểu đường thai kỳ có thể hiểu rõ và nhận thức được loại thực phẩm nên dùng, nên tránh và cách sử dụng như thế nào ở thời điểm này.